Redengevende omschrijving (publiek)Stedenbouwkundige context
Aan dit deel van het Singel, tussen de Brouwersgracht en de Blauwburgwal, waren destijds nog veel bedrijven gevestigd, onder meer de Boldoot fabrieken. Het bedrijfspand van Moen, met kantoorruimte, werkplaats en magazijn, was onderdeel van de Confectiefabriek Cohen. Wat maat en schaal betreft, past het gebouw goed in de gevelwand, stilistisch vormt het echter een dissonant, vooral de accentuering van de hoek en de vreemde verhouding tussen raamopeningen en gesloten gevelvlak - karakteristiek voor de Amsterdamse School natuurlijk - passen slecht in de historische grachtenwand.
Typologie
Het gebouw heeft een ingewikkelde plattegrond omdat het een eenheid vormt met Roo-molenstraat 1-7. De zijgevel van Singel 46-48 is beschermd van rijkswege (mnr. 5269), de smalle gevel van Roomolenstraat 1 is ook door Moen ontworpen. Het grootste bouwvolume staat echter op de hoek van het Singel en de Roomolenstraat. Dit kubusvormige volume telt vijf bouwlagen en een souterrain, het dak is plat. De ingang is gesitueerd aan het Singel, in de middenas van de gevel. In Roomolenstraat 1 is een tweede ingang, en een trappenhuis voor de ontsluiting van Roomolenstraat 3-7.
Architectonische verschijningsvorm
De gevel aan het Singel wordt gekenmerkt door twee brede vensterassen, gevat in forse muurdammen, ter weerszijden van een smallere middenrisaliet die geaccentueerd wordt door een driehoekige erker op de verdiepingen. In deze middenrisaliet is de voordeur gesitueerd, een stoep met zes treden voert van het maaiveld naar een portiek op het niveau van de bel-etage. De voordeur is fraai gedecoreerd in de stijl van de Amsterdamse School, het originele glas in lood in het bovenlicht is verdwenen, de twee lampen van smeedwerk links en rechts van de voordeur zijn helaas gestolen. De ramen van de bel-etage zijn smal en hoog, de overgang van de bel-etage naar de verdiepingen is tot expressie gebracht met een band van metselwerk die enkele centimeters uit het gevelvlak springt, waar deze band en de vier muurdammen in de gevel elkaar kruisen, is plastisch siermetselwerk aangebracht. De gevel is gemetseld in kruisverband, met een vrij donkere handvormsteen en een tamelijk diepe voeg. In de borstweringen onder de ramen op de verdiepingen zijn de bakstenen vertikaal vermetseld. De hoek van het gebouw vormt een bijna monumentaal accent, met verticale banen van metselwerk die oprijzen naar een expressionistisch crescendo van baksteenkunst ter hoogte van de vijfde bouwlaag. De kozijnen op de verdiepingen zijn breed en laag, alle kozijnen worden gekenmerkt door zeer zwaar kozijnhout, kennelijk een verwijzing naar oudere Amsterdamse bouwkunst. De roedenverdeling in de kozijnen is overal nog aanwezig. Al het houtwerk, uitgezonderd de donkergroen gelakte voordeuren, is nu wit geschilderd, het is de vraag of dit origineel is. De gevel in de Roomolenstraat telt drie vensterassen, met brede vensteropeningen in de middenas en smalle ter weerszijden daarvan. De historische gevel in de Roomolenstraat wordt in het register beschreven als 'vierraamsgevel onder gesneden, in- en uitgezwenkt verhoogde lijst met consoles (XVIIIb), stoephek uit de bouwtijd'. Klaarblijkelijk vond men deze historische gevel en de bijbehorende stoep ook in 1920 al het behouden waard. De smalle gevel van Roomolenstraat 1 heeft 3 bouwlagen met een souterrain, in feite is in dit bouwdeel alleen een trappenhuis ondergebracht, er is maar een vensteras. De deur is gesitueerd tegen de linker bouwmuur en heeft een stoep, 7 treden hoog, die aansluit bij de stoep van de belendende historische gevel.
Cultuurhistorische context
Adriaan Moen (1879-1950) was vrijwel vergeten toen hij stierf. Hij was opgeleid bij het Bureau Posthumus Meyjes en had tussen 1910 en 1930 een bloeiende praktijk. In zijn vroege werk, zie Willemsstraat 31-41, ontworpen in 1909, is de invloed van C.B. Posthumus Meyjes sr. nog duidelijk herkenbaar, zijn latere werk is sterk beïnvloed door de Amsterdamse School. J..G. Wattjes vond dit werk interessant genoeg om het op te nemen in het tweede deel van Nieuw Nederlandsche Bouwkunst, verschenen in 1926, daarin zijn zowel Singel 46-48 als het voormalige Gerzon gebouw, Spuistraat 288-292 - Singel 323-347, afgebeeld. Het kerkje aan het Zwanenplein uit 1924, dat wel is opgenomen in het MSP, vond Wattjes klaarblijkelijk minder interessant. Moen was van 1913 tot en met 1916 bestuurslid van Architectura et Amicitia.
Conclusie
Singel 46-48 komt voor op de Rijksmonumentenlijst, maar dit is alleen 'vanwege' de historische gevel in de Roomolenstraat. Omdat het werk van Adriaan Moen van evident belang is voor de ontwikkeling van de jongere bouwkunst in Amsterdam, komt nu het gehele complex, Singel 46-48 - Roomolenstraat 1, voor bescherming in aanmerking.
Literatuur
Bouwkundig Weekblad 68 (1950), p 45.
J.G. Wattjes, Nieuw Nederlandsche Bouwkunst, Tweede Bundel, Amsterdam 1926, nr 80-82.