Redengevende omschrijving (publiek)De voormalige brandweerkazerne Rozengracht 238 is gelegen aan de noordwestzijde van de in 1889 gedempte Rozengracht, op de hoek met de Singelgracht. De kazerne werd aan een belangrijke verkeerslocatie aan een belangrijke uitvalsweg, vlak aan de voormalige stadrand gesitueerd, zodat de brandweer snel in verschillende richtingen zou kunnen bewegen. Het gebouw, dat heden als woonhuis fungeert, ligt op een driehoekig perceel met zij- en achtertuin, ingeklemd tussen straat, buurpand en de oude stadsgracht. Het gebouw ligt hiermee op een locatie met hoge situationele waarde, onderdeel vormend van de entree tot het stadscentrum. Er is een bijzondere relatie tussen het gebouw en de naastliggende balustrade van de brug over de Singel, die dateert uit de 1920er jaren, omdat op de kop daarvan een sculptuur is opgenomen van een brandweerman die een vuurdraak bestrijdt. Hiermee is sprake van ensemblewaarde. Het gebouw is in 1892 ontworpen door Publieke Werken, en mogelijk door assistent stadsarchitect W. Springer of H. Leguyt. De laatste ontwierp in 1897 ook een vergelijkbare kazerne op de hoek van de Honthorststraat en de Ruysdaelkade, en mogelijk ook de daar sterk op lijkende hulpwacht op Haarlemmerplein 48 in datzelfde jaar.
Het gebouw is opgetrokken op een rechthoekige plattegrond twee bouwlagen en een zolderverdieping onder afgeplat schilddak, met aan de achterzijde een kleiner eenlaags volume onder plat dak. Daarachter is eind twintigste eeuw een serre aangebouwd. De indeling van het pand is duidelijk af te lezen aan de uiterlijke vorm en de gevelindelingen. De gevels zijn opgetrokken in rode verblendsteen, afgewisseld met decoratieve lijsten en elementen in de vensterbogen in grijsgroene verblendsteen. Deze decoratieve elementen steken licht uit de gevels, waarmee ze deze reliëf geven. De gevelopeningen hebben rondbogen waaromheen de decoratieve gevellijsten die op kalfhoogte lopen, zijn doorgetrokken, hetgeen de gevels een zeer karakteristiek beeld geeft. De gehele vormgeving van het pand is zeer levendig door de kleuren, bogen en decoraties: de stijl is eigenzinnig eclectisch. In de voorgevel is er een brede poortdoorgang met originele dubbele houten deur met fraaie ijzeren sierroosters bovenin. Boven de begane grond en langs de daklijst zijn er zones met siermetselwerk, en in de voorgevel boven de begane grond is daarin een gevelsteen met het wapenschild van Amsterdam opgenomen. Verdere opvallende elementen zijn de gekanteelde bakstenen balustrade om het dakterras op de eenlaags achterbouw, en de dakkapelletjes met piramidedakjes en pirons.
Het gebouw heeft cultuurhistorische waarde als nog goed als zodanig herkenbare voormalige brandweerkazerne uit de late negentiende eeuw, en is van architectuurhistorische betekenis vanwege de bijzondere vormgeving in eclectische trant, dat een levendige uitstraling heeft. Helaas zijn de onderramen vervangen door kunststof exemplaren met roeden, maar voor het overige heeft het pand nog zeer gaaf.
Gebruikte bronnen en literatuur
Archief Bureau Monumenten en Archeologie Amsterdam
Gemeentearchief Amsterdam, beeldbank
Groen jr., J.A., 'We zijn de brand meester, brandmeester..!, in: Ons Amsterdam 26 (1974), p.142-149