Redengevende omschrijving (publiek)De Kalverstraat is een van de oudste straten van de stad ten westen van de Amstel, en heeft altijd een groot commercieel belang gehad wegens de vele winkels die er waren gevestigd. Het onderhavige pand demonstreert dat ook. Het is in 1889 gebouwd als Visrestaurant De Laar, maar bevat heden een kledingwinkel op de begane grond, waarvoor de pui rond 2000 danig is gemoderniseerd. Het pand staat op een vrij brede kavel waar voorheen mogelijk twee smalle panden hebben gestaan. Aan de achterzijde is de begrenzing van de kavel schuin, gelegen aan de Kromme Elleboogsteeg. Deze steeg is krom, zoals de naam al zegt, en verbond vroeger de Dam met het het Rokin, maar is sinds de vroege twintigste eeuw dichtgebouwd aan de Dam-zijde.
Het pand telt drie bouwlagen en een zolderverdieping onder plat dak met een steil omgaand dakschild dat is gedekt met mastiekleien. De gevel van de begane grond wordt geheel ingenomen door de niet-authentieke winkelpui. Daarboven is de voorgevel symmetrisch, ingedeeld in drie vensterassen, waarvan de middelste licht risaleert, en de buitenste aan de buitenzijde worden begrensd door geblokte hoeklisenen. De gevel van de eerste verdieping is uitgevoerd in zandsteen en zeer rijk vormgegeven. De lage borstwering bevat beeldhouwwerk met festoenen en ovale schilden met band- en rolwerk, waarvan de middelste het jaartal 1889 draagt. Daarboven hebben de buitenste twee vensters een serliana-motief met Corinthische tussenzuiltjes en fraai figuratief schilderwerk in de velden boven de zijramen, met putti met een vis, een kreeft, een kalkoen en een haas. De smallere middentravee bevat eveneens een serliana-motief met Corinthische deelzuiltjes, gevat tussen twee Corinthische pilasters. In de vlakken boven de zij-openingen bevinden zich hier gebeeldhouwde putti. De pilasters dragen een classicistische lijst, waarboven de gevel van de tweede verdieping iets soberder is uitgevoerd, in (gehavende) rode verblendsteen en gepleisterde decoraties, zoals de hoeklisenen en de geprofileerde vensteromlijstingen met borstweringen eronder en uitkragende bekroningen. De risalerende middentravee heeft ook hier corinthische pilasters. De gevelafsluiting heeft de vorm van een klassiek hoofdgestel, met een gepleisterd fries en een houten kroonlijst. Tegen het dakvlak staan drie houten dakkapellen in de goot, waarvan de middelste twee rondboogramen bevat en wordt bekroond door een fronton.
De achtergevel aan de Kromme Elleboogsteeg telt drie bouwlagen en een zolderverdieping met een steil dakschild. De gevel is niet recht maar heeft links een forse uitstulping op de plattegrondvorm van een half octagon. In de verschillende zijden zijn er vensters op elke bouwlaag. Rechts daarnaast is er een travee met gecementeerde blindvensters, met uiterst rechts een kleine afschuining. De gevel is opgetrokken in bruinrode baksteen, en wordt aan de bovenzijde afgesloten door een geprofileerde houten gootlijst. In de goot staan houten dakkapellen met schouderstukken en frontons. Op de begane grond is er onder de vensters van de eerste bouwlaag nog een lage uitbouw met plat dak en een lange schuine gevel, waarschijnlijk van rond het midden van de twintigste eeuw.
Het pand is in 1889 gebouwd voor Visrestaurant De Laar, naar ontwerp van de gerenommeerde Amsterdamse architecten Th.G. Schill (1852-1914) en D.H. Haverkamp (1850-1920). Zij realiseerden gezamenlijk een groot aantal objecten in en buiten Amsterdam, in diverse stijlen, waaronder veel neo-renaissance, als bij het onderhavige pand. De villa Van Eeghenstraat 114-130 van hun hand, is ook in het Gemeentelijk Monumenten Project opgenomen. Kalverstraat 3-5 heeft architectuurhistorische waarde als typisch voorbeeld van laat negentiende-eeuwse neo-renaissance-architectuur, en vanwege de esthetische kwaliteiten van het ontwerp. Het pand is behoudens de begane grond in goede staat behouden gebleven met de vele oorspronkelijke details, en heeft daardoor aanzienlijke gaafheidswaarde. Bovendien is er sprake van cultuurhistorische waarde omdat in de geveldecoraties nog duidelijke verwijzingen naar de oorspronkelijke functie van restaurant te zien zijn.
Bronnen:
Archief Bureau Monumenten en Archeologie Amsterdam
Beeldbank Gemeentearchief Amsterdam